BİLGE KAĞAN'IN SARAY ŞEHRİNE İLİŞKİN YENİ BULGULAR
Türk tarihine ışık tutabilecek önemli bir araştırmada, Göktürk hükümdarı Bilge Kağan'ın saray şehrinin bulunduğu düşünülen alan belirlendi. Moğolistan'da tespit edilen surlarla çevrili yapı kalıntıları, Türklerin şehirleşme tarihine ilişkin yeni tartışmaları beraberinde getirdi.
Ankara Üniversitesi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinden iki akademisyenin yürüttüğü çalışma, 13'üncü yüzyıla ait tarihî bir kayıt ile modern uydu görüntülerinin karşılaştırılmasına dayanıyor.
750 YILLIK KAYIT ARAŞTIRMANIN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİRDİ
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Bilge Kağan'ın saray şehrinin olası konumunu belirlemek amacıyla ortak araştırma gerçekleştirdi.
Çalışmanın çıkış noktasını, 1221-1285 yılları arasında yaşayan Kitan asıllı devlet adamı ve şair Yelü Zhu'nun eserinde bulunan bir açıklama oluşturdu.
Araştırmacılar, tarihî metinde yer alan coğrafi tarifleri inceleyerek Bilge Kağan'ın saray şehrinin kalıntılarının bulunduğu düşünülen bölgeye ulaştı.
MOĞOLİSTAN'DA SURLARLA ÇEVRİLİ YAPILAR BELİRLENDİ
Yelü Zhu'nun aktardığı bilgilere göre, Bilge Kağan'ın saray şehri, tarihî başkent Kara Korum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında bulunuyordu.
Aynı kayıtta, Köl Tigin Anıtı'nın da saray şehrinin yaklaşık 35 kilometre kuzeydoğusunda yer aldığı belirtiliyordu.
Bu bilgilerden hareket eden akademisyenler, uydu görüntülerini inceleyerek Moğolistan'ın Arhangay eyaletindeki Hotont kasabası yakınlarında dikkat çekici yapı kalıntıları tespit etti.
Bölgede surlarla çevrili bir kale, kalenin merkezinde saray olabileceği değerlendirilen bir yapı ve surların dışında başka bir büyük yapı kalıntısı belirlendi.
Araştırmacılar, bu alanın 8'inci yüzyılda hüküm süren Bilge Kağan'ın saray şehriyle bağlantılı olabileceğini değerlendiriyor.
GÖKTÜRKLERİN ŞEHİRCİLİK TARİHİ YENİDEN DEĞERLENDİRİLEBİLİR
Araştırmanın en önemli yönlerinden biri, Türklerde şehirleşmenin başlangıcına ilişkin mevcut bilgileri yeniden gündeme getirmesi oldu.
Türklerin yerleşik hayata geçişi çoğunlukla Uygur Kağanlığı dönemiyle ilişkilendirilirken yeni bulgular, Göktürklerin de şehir ve kale inşa etmiş olabileceği görüşünü güçlendiriyor.
Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Göktürklerin yalnızca göçebe yaşam tarzıyla değerlendirilmesinin tarihî gerçekliği tam olarak yansıtmayabileceğine dikkat çekti.
Orhun Yazıtları'nda şehir ve kale isimlerinin bulunması da Göktürk toplumunun yerleşik yaşamla ilişkili olduğuna dair önemli göstergeler arasında değerlendiriliyor.
ORHUN VADİSİ'NDE 50'YE YAKIN YERLEŞİM TESPİT EDİLDİ
Moğolistan'daki arkeolojik araştırmalarda, Orhun Vadisi çevresinde farklı tarihî dönemlere ait yaklaşık 50 yerleşim alanı belirlendi.
Bu yerleşimlerin önemli bölümünün Uygur dönemine ait olduğu düşünülüyor. Ancak birçok alanda henüz kapsamlı kazı çalışmaları gerçekleştirilmedi.
Araştırmacılar, mevcut yapıların altında Göktürk dönemine ait daha eski yerleşim katmanlarının bulunabileceği ihtimaline dikkat çekiyor.
KESİN SONUÇ İÇİN ARKEOLOJİK KAZILAR GEREKİYOR
Hotont bölgesinde belirlenen yapı kalıntılarının Bilge Kağan dönemine ait olduğu henüz kesinleşmedi.
Tarihî kaynaklarda yer alan bilgiler ile uydu görüntülerinin örtüşmesi önemli bir bulgu olarak değerlendirilse de yapıların hangi dönemde inşa edildiğinin belirlenmesi için arkeolojik kazıların yapılması gerekiyor.
Bilim insanları, bölgede gerçekleştirilecek yüzey araştırmaları ve kazı çalışmalarının Göktürklerin mimarisi, devlet yönetimi ve şehir yaşamı hakkında yeni bilgiler sağlayabileceğini belirtiyor.
TÜRK TARİHİ AÇISINDAN ÖNEMLİ BİR ARAŞTIRMA
Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç tarafından hazırlanan "Bilge Kağan'ın Sarayı" başlıklı bilimsel çalışma, 15 Kasım 2026 tarihinde Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi'nde yayımlandı.
Araştırmada ortaya konulan bulguların arkeolojik çalışmalarla doğrulanması halinde, Türklerin şehirleşme tarihine ilişkin bilgilerin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilecek.
Bilge Kağan'ın saray şehrinin varlığının ve konumunun kesin olarak belirlenmesi, yalnızca Göktürk tarihi açısından değil, Türk dünyasının ortak kültürel mirası bakımından da önemli bir gelişme olacak.

#BilgeKağan #Göktürkler #TürkTarihi #Moğolistan #Hotont #OrhunVadisi #Arkeoloji





