Küba, halkın refahını yalnızca maaşların yüksekliği üzerinden değil; devlet tarafından ücretsiz veya düşük maliyetle sunulan temel hizmetler üzerinden sağlamaya çalışan ülkeler arasında yer alıyor. Ülkenin sosyal devlet anlayışında sağlık, eğitim ve sosyal güvenlik, vatandaşın gelirine ya da özel sigortaya bağlı hizmetler yerine kamusal haklar olarak kabul ediliyor.
Küba Anayasası, sağlık hizmetlerine ücretsiz erişimi devletin sorumluluğu olarak tanımlıyor. Ülkede birinci basamak sağlık hizmetleri, aile hekimi ve hemşire sistemi üzerinden mahalle ve yerleşim bölgelerine kadar ulaştırılıyor. Pan Amerikan Sağlık Örgütü, bu model sayesinde en uzak bölgelerde dahi evrensel sağlık kapsamının sağlandığını belirtiyor.
Eğitim alanında da okul öncesinden lisansüstü eğitime kadar ücretsiz ve erişilebilir bir sistem uygulanıyor. UNESCO verilerine göre Küba, 2022 yılında gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 8,4’ünü eğitime ayırdı. İlkokulu tamamlama oranı yüzde 99,5, ortaokulu tamamlama oranı ise yaklaşık yüzde 96 seviyesinde bulunuyor.
Sosyal güvenlik sistemi; yaşlılık, hastalık, engellilik, iş göremezlik, annelik ve babalık dönemlerini kapsıyor. Geliri bulunmayan, çalışamayacak durumda olan veya aile geliri yetersiz kalan kişiler için sosyal yardım mekanizmaları da anayasal güvence altında tutuluyor. Bu yönüyle Küba’da sosyal destek yalnızca çalışanlarla sınırlı kalmıyor.
Devlet ayrıca okul yemekleri, anne-çocuk programları, yaşlılara yönelik sosyal bakım hizmetleri ve sosyal yemekhaneler üzerinden gıda desteği sağlıyor. Dünya Gıda Programı’nın 2026-2030 planında da çocuklar, yaşlılar ve beslenme açısından risk altındaki gruplar için yürütülen bu sosyal koruma programlarının güçlendirilmesi hedefleniyor.
Ancak Küba’yı diğer ülkelerden ayıran olumlu nokta, maaşların yüksek olması değil; vatandaşların sağlık ve eğitim gibi büyük harcama kalemlerinin önemli bölümünü doğrudan ödemek zorunda bırakılmaması. Küba Ulusal İstatistik Ofisi verilerine göre 2025 yılında aylık ortalama ücret 6 bin 930 Küba pesosu olarak kaydedildi. Sağlık ve sosyal yardım sektöründe ortalama ücret 6 bin 635, eğitim sektöründe ise 5 bin 600 peso seviyesinde gerçekleşti.
Bununla birlikte yüksek enflasyon, ürün kıtlığı ve ekonomik kriz, sosyal devlet sisteminin halkın günlük yaşamına sağladığı katkıyı önemli ölçüde azaltıyor. Nisan 2026 itibarıyla yıllık enflasyon yüzde 14,73, gıda ve alkolsüz içeceklerdeki fiyat artışı ise yüzde 18,16 olarak açıklandı. Uzun yıllar temel ürünleri düşük fiyatlarla sağlayan karne sistemi de son dönemde ürün eksikliği nedeniyle eski gücünü kaybetmiş durumda.
Sonuç olarak Küba’nın pozitif anlamdaki temel farkı, yüksek maaşlardan ziyade sağlık, eğitim ve sosyal güvenliği piyasa koşullarından mümkün olduğunca bağımsız kamusal haklar olarak sunması. Ancak bu modelin halkın refahını sürdürebilmesi, ekonomik istikrarın sağlanmasına ve temel ürünlere erişimin iyileştirilmesine bağlı bulunuyor.
#Küba #SosyalDevlet #ÜcretsizSağlık #ÜcretsizEğitim #HalkınRefahı
