PEKİ AMA NASIL? SİVİL HAVACILIKTA EZBER BOZAN FORMÜLÜN GİZLİ ŞİFRELERİ NELER?
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin dünyaya açılan kapısı Ercan Havalimanı’ndaki yüksek bilet fiyatları, bugüne kadar kamuoyunda defalarca, çokça tartışıldı. Ancak ne yazık ki bu tartışmalar hep sorunların tespitiyle sınırlı kaldı ve bugüne kadar ortaya makul, uygulanabilir ve somut bir çözüm modeli konulamadı. İşte bu yazıyı; sadece mevcut sorunları tekrar etmek için değil, yıllardır süregelen bu çıkmaza hukuki, mali ve pratik açıdan somut bir çözüm önerisi getirmek adına kaleme alıyorum.
Doğru adımlar atıldığı takdirde, Ercan merkezli uçuşlarda %50’ye varan bir ucuzlama yakalamak; adamızı hem turizm hem de yükseköğretim için yeniden cazibe merkezi haline getirmek mümkündür. Gelin, masaya yatırdığımız bu modelin detaylarına birlikte bakalım.
Dünyadan Somut Emsal: "Batum Modeli" ve Fiyat Mukayesesi
Önerdiğim bu vizyon sivil havacılıkta bir ilk değil; aksine arkasında çok güçlü ve başarılı bir emsal barındırıyor: Batum Havalimanı Örneği.
Türkiye ile Gürcistan arasında yapılan özel devletlerarası anlaşmayla Batum Havalimanı, coğrafi olarak sınır ötesinde olmasına rağmen aynı zamanda Türkiye’nin (Artvin/Hopa) bir iç hat limanı gibi işletildi. Bu akıllıca kurgulanan model sayesinde; havalimanı vergileri, euro/dolar bazlı yer hizmetleri ve yüksek dış hat yakıt fiyatları tamamen iç hat seviyesine çekildi.
Sonuç ne mi oldu? Dış hat statüsündeyken 180$ - 220$ bandında olan gidiş-dönüş bilet fiyatları, iç hat tarifesine geçilmesiyle birlikte 80$ - 110$ seviyelerine, yani tam anlamıyla yarı yarıya (%50) düştü. Bugün Batum'da başarıyla uygulanan ve rüştünü ispatlayan bu maliyet optimizasyonu modelini, Ercan Havalimanı için de pekala uyarlayabiliriz. Detayları köşe yazımda bulabilirsiniz, kısaca.
MALİYETLERİ DÜŞÜRECEK 3 TEMEL ADIM
Ercan’ı Türkiye Cumhuriyeti ile yapılacak özel bir protokol kapsamında mali ve idari açıdan "Özel Statülü İç Hat Kontrol Alanı" olarak kurguladığımızda, üç ana kalemde ciddi maliyet düşüşleri sağlanabilir:
JET YAKITINA "İÇ HAT" DESTEĞİ: Ercan uçuşları mevcut durumda "dış hat" statüsünde vergilendiriliyor. Kurulacak yeni mekanizmayla, Türkiye'den Ercan'a uçacak ya da Ercan'dan kalkacak uçaklara sağlanan jet yakıtı (Jet-A1), özel teşvikler ve fon muafiyetleriyle Türkiye'deki iç hatlardaki gibi vergi avantajlı seviyeye çekilebilir.
VERGİ VE YER HİZMETLERİNİN REVİZESİ: Yolcuların bilet alırken ödediği Alan Kontrol, Yolcu Servis ve Gümrük vergileri "dış hat" tarifesinden "iç hat" tarifesine indirilebilir. Yer hizmetleri ücretleri भी döviz bazlı uluslararası tarifeden çıkarılıp, Türk Lirası bazlı iç hat seviyesine çekilebilir.
TAVAN FİYAT MEKANİZMASI: Türkiye’de iç hat uçuşlarında başarıyla uygulanan tavan fiyat sınırlaması, bu protokolle Ercan uçuşlarına da yansıtılabilecektir.
İSTİSMARA KARŞI DENGELİ VE RUTİN DENETİM ŞART
Bu projenin havayolu şirketleri için sadece bir "ucuz imkan sağlama kapısı" haline dönüşmemesi ve sağlanan tüm avantajların doğrudan halkın cebine yansıyan kalıcı bir indirime dönüşmesi adına, yasal çerçeveye bazı esnek kontrol mekanizmalarının dahil edilmesi gerektiği düşüncesindeyim.
Bu kapsamda; teşviklerden yararlanacak şirketlerin uçak koltuk kapasitelerinin belirli bir oranını (örneğin %70’ini) avantajlı fiyat bareminde tutması ve kış tarifesinde de adamızı yalnız bırakmayacak şekilde belirli bir sefer sürekliliği taahhüt etmesi planlanabilir. Kurallara uyulmaması durumunda ise muafiyetlerin askıya alınması,mali olarak ciddi cezaların uygulanması gibi idari ve sözleşmesel müeyyidelerin mevzuatta yer alması, sistemin istismar edilmesini önlemek adına önem arz etmektedir.
EGEMENLİK HAKLARI TAM GÜVENCE ALTINDA
Bu model tartışılırken kamuoyunun en hassas olduğu nokta, şüphesiz Ercan Havalimanı'nın hukuki statüsüdür. ICAO ve IATA mevcut siyasi konjonktür nedeniyle KKTC’yi ve Ercan’ı resmi olarak tanımamaktadır. İşte tam da bu hukuki gerçeklik, önerdiğimiz modelin önünde bir engel değil, aksine bu modelin uygulanması için en büyük meşruiyettir.
Havacılık sisteminde Ercan, kurulduğu günden bu yana zaten uluslararası uçuş ağlarına Türkiye sivil havacılık şemsiyesi altından, adeta "Türkiye’nin bir iç hat uçuş uzantısı" gibi kodlanarak bağlanmaktadır. Dolayısıyla, önerilen bu yeni sistem Ercan’ın uluslararası kimliğine veya KKTC’nin egemenlik haklarına en ufak bir halel getirmemektedir. Bu proje bir "devir" veya "statü değişikliği" değildir. Bilakis, zaten 50 yıldır sivil havacılıkta fiilen yürürlükte olan mali ve teknik gerçekliğin, yolcuların lehine ekonomik bir modele dönüştürülmesi önerisidir.
Fevzi Durmuş
KKTC Türkiye Beyazay Derneği Başkanı