Institut français Türkiye, bilim dünyasının heyecanla beklediği bir etkinliğe imza atıyor. COVID-19 pandemisi döneminde Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un bilim konseyinde yer alan ve halk sağlığı alanında dünyanın en saygın isimlerinden biri kabul edilen Arnaud Fontanet, Ankara ve İstanbul’da düzenlenecek iki dev konferans için Türkiye’ye geliyor.

Pandemiden Çıkarılan Dersler ve Yeni Tehditler

Collège de France Halk Sağlığı Kürsüsü Başkanı olan Fontanet, konferanslarında sadece geçmişi değil, insanlığı bekleyen "yeni tehditleri" de masaya yatıracak. 20 Mayıs’ta Ankara Üniversitesi’nde, 21 Mayıs’ta ise Sabancı Üniversitesi’nde gerçekleşecek oturumlarda; ülkelerin salgın stratejileri karşılaştırılacak ve karar alma süreçlerindeki bilimsel kanıtların önemi tartışılacak.

Türkiye: Bilimsel İş Birlikleri İçin Stratejik Düğüm Noktası

Institut français Türkiye Genel Müdürü Gilles Roulland, Türkiye’nin üç kıtanın kesişimindeki konumuna dikkat çekerek, yeni hastalıkların gözlemlenmesi konusunda Türkiye’nin kritik bir rol oynadığını belirtti. Geçtiğimiz Ocak ayında Paris’te TÜSEB ve INSERM başkanlarının bir araya gelmesiyle ivme kazanan iki ülke arasındaki sağlık iş birliğinin, bu konferanslarla daha da güçlenmesi hedefleniyor.

Yıllık 2.800 Kilogram Süt: Bir "Süper Keçi" Hikayesi

Sıradan bir keçinin verimlilik sınırlarını zorlayan bu projede, dünya çapında kalitesiyle bilinen Saanen cinsi keçiler hedef seçildi. Klonlanan 6 oğlak (4 erkek, 2 dişi), genetik olarak "kusursuz" birer kopya.

• Süt Fabrikası Gibi: Bu özel keçiler, yıllık ortalama 2 bin 800 kilogram süt verme kapasitesine sahip.

• Zengin İçerik: Klon keçilerin sütü sadece miktar olarak değil, içindeki protein ve yağ oranları bakımından da standart sürülere göre çok daha besleyici.

10 Yıllık Islah Süreci Tek Hamlede Geçildi!

Geleneksel hayvancılıkta, en verimli hayvanı bulup onu çoğaltmak ve sürünün genel kalitesini artırmak (ıslah) tam 8 ila 10 yıl sürüyor. Ancak bu yeni klonlama teknolojisiyle:

1. En iyi genetik materyal seçiliyor.

2. Laboratuvar ortamında kopyalanıyor.

3. Zaman kaybı sıfıra iniyor.

Çevresel Adaptasyon ve Dayanıklılık

Uzmanlar, bu keçilerin sadece "süt makinesi" olmadığını vurguluyor. Klon yavrular, iklim değişikliğine ve çevresel zorluklara karşı ekstra dayanıklı olacak şekilde genetik olarak optimize edildi. Bu da onları sadece Çin için değil, küresel gıda krizi için de bir çözüm adayı haline getiriyor.

Güneş Sistemi'ne dışarıdan geldiği kayıtlara geçen 3. gök cismi niteliğindeki "3I/ATLAS" adlı kuyruklu yıldız, yarın Dünya'ya en yakın konumuna gelecek.

Space.com internet sitesinde yer alan habere göre, astronomik gözlemler doğrultusunda, 3I/ATLAS, yarın Dünya'ya yaklaşık 270 milyon kilometre uzaklıktan geçecek.

Bu mesafe, Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığın yaklaşık iki katı olup cisim hiçbir tehlike oluşturmayacak.

HEDEF: YENİ VERİLER

Bilim insanları, kuyruklu yıldızın Dünya'ya en yakın olduğu anda gözlemlenebilir ışık özelliklerini ve gaz ile toz yapısını inceleyerek yıldızlararası cisimlerin kökeni ve bileşimi hakkında yeni veriler elde etmeyi hedefliyor.

Etkinlik, uydu ve çevrim içi teleskop yayınları aracılığıyla izlenebilecek ancak nesnenin, Dünya'dan çıplak gözle görünmesi beklenmiyor.

3I/ATLAS kuyruklu yıldızı, Şili'deki ATLAS Teleskobu tarafından 1 Temmuz'da keşfedilmişti. Kuyruklu yıldız, Güneş Sistemi dışından geldiği düşünülen, bilinen üçüncü gök cismi olma özelliğini taşıyor.

Özellikle Avrupa ülkeleri erken yatma ve kaliteli uyku açısından avantajlı görünüyor.

Buna karşın, bazı ülkelerde geç yatma alışkanlığı ve kısa uyku süresi dikkat çekiyor.

İŞTE O ÜLKELER

Örneğin Polonya ve Çek Cumhuriyeti, araştırmada en geç yatma saatine sahip ülkeler arasında yer aldı.

Polonyalılar gece 12.55’te, Çekler ise 23.58’de yatarken, sabah 07.25 civarında uyanıyorlar.

Buna karşılık, Macaristan'da insanlar gece 11.59'da yatıyor ve sabah 07.22’de uyanıyor.

Bu düzen, uyku süresinin daha uzun ve kaliteli olmasına katkı sağlıyor.

TÜRKİYE KAÇ SAAT UYUYOR?

Türkiye, listede ortalama 12.59’da yatağa giren ve sabah 08.02’de uyanan ülkeler arasında yer aldı.

Araştırmaya göre Türkiye’de ortalama uyku süresi 395 dakika olarak belirlendi.

Bu süre, dünya geneline kıyasla ortalama bir seviyede bulunuyor.

EN ÇOK UYUYAN VE EN AZ UYUYAN ÜLKELER

Araştırmada, ülkelerin ortalama yatma saati, uyanma süresi ve toplam yatakta kalma süresi dikkate alındı.

EN ÇOK UYUYAN ÜLKELER

İşte uyku düzenine göre öne çıkan ülkeler:

- Yeni Zelanda – 447 dakika (yaklaşık 7 saat 27 dakika)

- Avustralya – 440 dakika

- İsveç – 435 dakika

- Danimarka – 434 dakika

- Kanada – 431 dakika

EN AZ UYUYAN ÜLKELER

- Japonya – 352 dakika (yaklaşık 5 saat 52 dakika)

- Suudi Arabistan – 362 dakika

- Filipinler – 368 dakika

- Tayvan – 381 dakika

- Hong Kong – 399 dakika

Türkiye, 395 dakikalık uyku süresiyle listede ortalama bir konumda bulunuyor.

UYKU SÜRESİNİ NELER ETKİLİYOR?

Bilim insanları, uyku süresinin farklı ülkelerde değişiklik göstermesinde gün batımı saatleri, iş ve yaşam temposu, kültürel alışkanlıklar ve teknolojik kullanımın büyük rol oynadığını belirtiyor.

Özellikle gece geç saatlere kadar aktif olan şehirler ve teknoloji bağımlılığı uyku süresini olumsuz etkileyebiliyor.

Aynı zamanda daha fazla gün ışığı alan ülkelerde uyku süresinin daha uzun olduğu da araştırmalarla ortaya konmuş durumda.

UZMANLARIN ÖNERİLERİ

Daha kaliteli uyku için uzmanlar şu önerilerde bulunuyor:

- Düzenli uyku saati oluşturun.

- Yatmadan önce ekran süresini azaltın.

- Kafein ve ağır yiyeceklerden kaçının.

- Rahatlatıcı bir uyku ortamı hazırlayın.

Amerikalı bilim insanı James Dewey Watson, 25 yaşında DNA’nın çift sarmal yapısını keşfetmesine katkıda bulunmuştu. Watson, Perşembe günü New York’taki evinde 97 yaşında yaşamını yitirdi.

Oğlu Duncan Watson, babasının enfeksiyon tedavisi gördükten sonra götürüldüğü hospiste hayatını kaybettiğini açıkladı. Bu bilgi New York Times tarafından duyuruldu.

NOBEL ÖDÜLÜ KAZANDIRAN KEŞİF

Watson ve eş-keşifçisi Francis H.C. Crick, 1962 yılında DNA’nın çift sarmal yapısını keşfederek Nobel Tıp Ödülü’ne layık görüldü. DNA, genetik bilgiyi taşıyan ve kromozomların temelini oluşturan molekül olarak bilim dünyasında devrim niteliğinde kabul edildi.

GENETİK BİLİMİNE ÖNCÜLÜK ETTİ

1953’te DNA yapısının keşfi, genetik alanında pek çok ilerlemenin yolunu açtı. Bu keşif, mutasyonların tespitinden genetiği değiştirilmiş ürünlerin geliştirilmesine ve CRISPR-Cas9 gibi gen düzenleme teknolojilerinin ortaya çıkmasına kadar geniş bir etki yarattı.

FRANKLİN'İN KATKILARINI KÜÇÜMSEMESİ NEDENİYLE ELEŞTİRİLDİ

Watson, Rosalind Franklin’in katkılarını küçümsemesi ve tartışmalı açıklamaları nedeniyle eleştirildi. Franklin’in X-ışını sonuçları ve yayımlanmamış araştırmaları, Crick ve Watson tarafından kullanılmıştı.

7 Eylül'de gerçekleşecek ay tutulması şu evrelerden geçecek:

• 18:30 → Penumbral evrenin başlayışı (henüz renk değişimi hissedilmiyor)

• 19:27 → Kısmi tutulma başlıyor

• 20:30 → Tam ay tutulması başlıyor → Ay kızıl görünmeye başlıyor (Kanlı Ay evresi)

• 21:11 → Maksimum tutulma → en koyu kızıl

• 21:52 → Tam evre bitiyor, Ay yeniden açılmaya başlıyor

• 22:55 → Kısmi tutulma bitiyor

• 23:52 → Tutulma tamamen bitiyor

Türkiye'nin her yerinden izlenebilecek

"Kanlı Ay" Türkiye’den tüm evreleriyle izlenebilecek ve ülkenin her yerinden çıplak gözle takip edilebilecek. Işık kirliliğinin az olduğu yerlerde, yani kentsel alanların merkeze uzak bölgeleri ve kırsal alanlarda çok daha net gözlemlenebilecek.

Ankara'da ay tutulmuş olarak doğacak

Büyük kentlerden başkent Ankara’da ay, tutulmaya başlamış halde doğacak; yani Ankaralılar tutulma başladıktan sonraki evreleri gözleyebilecek.

"Kanlı Ay" Avrupa, Asya, Afrika ve Avustralya’dan eksiksiz olarak izlenebilecek. Özellikle Sydney, Melbourne, Tokyo, Seul ve Moskova gibi kentler tutulmayı doğrudan ya da yükseliş anında rahatlıkla izleyebilecek.

Dünyada kaç kişi izleyebilecek ?

Bu ay tutulması küresel nüfusun yaklaşık yüzde 71 ila 90’ını oluşturan 5 ila 7 milyar kişi tarafından izlenebilecek; tutulma devam ederken Kuzey ve Güney Amerika'da gün ortasında olunacak.

Bir önceki tam ay tutulması

2025'in ilk ay tutulması 13–14 Mart 2025'te gerçekleşmişti.

Tam ay tutulması teknik olarak nedir?

• Ay tutulması Ay Dünya’nın gölgesinden (umbra) geçerken olur.

• Kısmi Ay tutulmasında Ay’ın yalnızca bir bölümü Dünya’nın gölgesine girer.

• Tam Ay tutulmasında Ay bütünüyle Dünya’nın umbra konisine girer. Bu sırada Güneş ışınları Ay’a doğrudan ulaşamaz.

Ay neden kaybolmaz da “kanlı” görünür?

Bunun nedeni Güneş’ten gelen ışığın tamamen kesilmemesidir. Dünya atmosferinden geçen ışınlar, Rayleigh saçılımı denilen olay nedeniyle kırmızı tonlarda kırılarak Ay yüzeyine ulaşır. Bu yüzden Ay, tutulma sırasında kızıl-kahverengi görünür. “Kanlı Ay” yakıştırması buradan kaynaklanır.

18 Haziran 1983 tarihinde uzay mekiği Challenger, NASA’nın yedinci seferi STS-7 için fırlatılmaya hazırlandı. Beş kişilik mürettebat arasında, Kaliforniyalı fizikçi Sally Ride da vardı.

O ana kadar yalnızca iki kadın uzaya çıkmıştı: Sovyetler’den Valentina Tereşkova (1963) ve Svetlana Savitskaya (1982).

ABD’de ise kadınlar uzun yıllar beklemek zorunda kaldı. Hatta 1965’te “Astronot Barbie” piyasaya sürülmüş, ama gerçek kadın astronot için 1980’leri beklemek gerekmişti.

MAKYAJ SETİ VE NASA'NIN GAFLARI

NASA, ilk altı kadın astronotuna kişisel kit içinde makyaj malzemeleri koydu. Ride bunları kullanmadı.

Kathryn Sullivan da “Kadınlara özel makyaj kiti bizi misyon odaklı değilmişiz gibi gösteriyordu” diye eleştirdi.

En ilginç gaflardan biri de regl ihtimaliydi. NASA mühendisleri Ride’a yaklaşık 100 adet tampon sunup “Yeterli mi?” diye sordu.

ÖNYAGILAR VE DEĞİŞEN BAKIŞ AÇISI

1978’de seçilen 35 yeni astronot arasında 6 kadın vardı. Bu, NASA için bir ilkti. Ancak askeri kökenli erkek astronotların bir kısmı kadınlara kuşkuyla yaklaştı.

Eski astronot Mike Mullane yıllar sonra itiraf etti: “Kadınların bu dünyaya uyum sağlayacağını sanmıyorduk. Ama kısa sürede çok şey kattıklarını gördüm. Judith Resnik’i çok sevdim. Sally Ride da gerçekten ‘doğru niteliklere’ sahip olduğunu kanıtladı.”

ÖNCÜ KADINLAR

Önyargılara rağmen kadınlar başarılarıyla kendilerini kanıtladı. Shannon Lucid beş uçuş yaptı ve 1996–2007 arasında bir kadının uzayda geçirdiği en uzun süre rekorunu elinde tuttu. Kathryn Sullivan Hubble Teleskobu’nun tamirinde kritik rol oynadı.